YOUPLUS

Çinkoyu Tanıyalım: Çinko Nedir, Faydaları Nelerdir?

Çinko, vücut için gerekli olan eser minerallerden biridir. Çinko vücut tarafında üretilmediği için dışarıdan alınması gereken esansiyel bir moleküldür. Birçok kişi tarafından sanılanın aksine çinko vitamin değildir. Çinkonun önemini anlamak için öncelikle enzimlerden kısaca bahsetmek gerekir.

Vücut içerisinde gerçekleşen her bir reaksiyonun tam randımanlı bir şekilde çalışabilmesi için gerekli olan maddelere enzim denir. Enzimler işlevlerini yerine getirirken belirli mineraller ve vitaminlerden faydalanır. İşte çinko da bu minerallerin en önemlilerinden biridir. Çinko vücutta yaklaşık 200 enzimin çalışması için gereklidir. Bu nedenle de sağlıklı vücut fonksiyonları için çinko mineraline ihtiyaç vardır.1

Çinkonun; bağışıklık sistemini desteklemek, saç, tırnak, cilt sağlığına katkıda bulunmak, kemik mineral yoğunluğunu artırmak, antioksidan etkinlik göstermek, göz hastalıklarının tedavisine destek olmak gibi birçok fonksiyonu bulunur.1-8 Çinko mineraline besinlerin yanı sıra çinko tablet, çinko hapı, çinko kapsül şeklinde de ulaşabilirsiniz. . Bağışıklık sistemini destekleyen, güçlü antioksidan etkili bir mineral olan çinko hakkında daha fazla bilgi edinmek için okumaya devam edin...

Çinkoyu Tanıyalım: Çinko Nedir, Faydaları Nelerdir?

Çinko Ne İşe Yarar?

Vücutta birçok reaksiyonun sonunda vücuda zararlı olan antioksidan maddeler oluşur. Özellikle sigara kullanımı gibi sağlığa zarar verici maddeler antioksidan oluşmasını artırır. Bu maddelerin vücuttan uzaklaştırılması ya da zararsız hale getirilmesi gerekir.

Antioksidan maddelerin uzaklaştırılması için belirli enzimler ve moleküller kullanılır. Vücutta üretilen süperoksit dismutaz adı verilen enzim, vücudun doğal antioksidanıdır. Bu doğal antioksidanın çalışabilmesi için mutlaka çinko mineraline ihtiyaç vardır. Çinko eksikliği durumlarında bu enzim tam çalışamadığı için vücudun antioksidan kapasitesi düşmektedir. Bu nedenle, vücudun antioksidan kapasitesini arttırmak ve koruma sağlayabilmek için çinko takviyesi kullanılması önerilir. 2

Çinko antioksidan etkisi sayesinde bağışıklık sistemi hücrelerini koruyarak hücrelerin aktivitelerini yerine getirebilmesine yardımcı olur.  Böylece hastalıklara yakalanma riski azalır. Antioksidan etkinliğin haricinde bağışıklık sisteminin önemli bir grubu olan T lenfositlerin olgunlaşma süreci içinde çinko mineraline ihtiyaç vardır.2

Çinko kemik sağlığı için de önemli bir mineraldir. Özellikle kalsiyum, çinko ve magnezyum bir arada düzenli kullanıldığında, kemik mineral yoğunluğunun artırılmasına destek sağlar. Çocuk gelişimi üzerine yapılan araştırmalarda, çinko eksikliği yaşayan çocukların akranlarına göre boylarının kısa olduğu gözlemlenir. Çinko, yetişkinlerde ve spor yapanlarda genel kemik sağlığını, yaşlılarda ise kemik erimesi olarak bilinen osteoporoz tedavisini destekler. C vitamini, kolajen üretimi için gerekli bir vitamindir. Kolajen üretimi ise kemik gelişiminin önemli bir basamağıdır. Kemiğin gelişim prosesinde önemi olan C vitamini ve çinkonun bir arada alınmasının gelişim seyri üzerine pozitif etkisi olduğunu gösteren klinik çalışmalar vardır.6,8

Saç, tırnak ve cilt dokusunun ortak noktası keratin dokudur. Keratin dokunun sağlıklı olması bu üç dokunun da sağlıklı olmasını beraberinde getirir. Yapılan araştırmalar, çinko takviyesinin saç dökülmesinde ve tırnak kırılmasında azalma sağladığı gösterir. İşte bu yüzden çinko eksikliğine bağlı alopesi (saçkıran) görülen bireylerde çinko takviyesi ile saçlarda yeniden uzama sağlanabilir. Saç dökülmesi ile çinko eksikliği arasında güçlü bir korelasyon olduğunu gösteren çalışmalar da vardır.4

Cilt dokusu açısından değerlendirildiğinde ise çinkonun özellikle cilt onarıcı etkinliğe sahip olduğu için cildin yenilenmesine destek sağladığı biliniyor. Akne tedavisi gören bireylerde, akne sonrası ciltte kalan yaraların iyileşmesine destek olmak amaçlı çinko takviye önerilir.3

Çinko, boğaz bölümünün iç dokusuna tutunma kabiliyetine sahiptir, bu bölgeye tutunarak lokal olarak da etkinlik gösterebilir. Çalışmalar pastil olarak hazırlanmış formüllerin boğaz enfeksiyonlarının tedavisine destek olduğunu gösteriyor.5

Çinko özellikle iştah artışının desteklenmesinde de önerilir. Tat duyusunun çalışması için dil üzerindeki reseptörler (algaçlar) görevlidir. Bu reseptörler ancak çinko varlığında tam çalışır ve tüketilen gıdanın tadının algılanmasını sağlar. Özellikle iştahsızlık görülen çocuklarda çinko eksikliği olduğu görülmüş ve çinko takviyesi ile tada karşı duyarlılık yani ilgi arttığı için iştah artışı olduğu bildiriliyor. 8

Diyare (ishal) vakalarında da çinko takviyesi yapılır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre kronik diyaresi olan çocuklara kaybettikleri mineral dengesini sağlayabilmek adına günlük 20 mg’a kadar çinko takviyesi önerilebilir.

Görüldüğü gibi çinkonun birçok kullanım amacı vardır. Çinko takviyesine ihtiyacınız olduğunu düşünüyorsanız en yakın sağlık profesyoneline sizin için uygun çinko takviyesini, kullanım önerisi ve süresini danışınız.

Çinko Ne İşe Yarar?

Çinko Eksikliği Nedir?

Çinko esansiyel olduğu için mutlaka beslenme yoluyla alınması gerekir. Çinko eksikliği ya da kanda çinko düşüklüğü özellikle yoğun bir şekilde tahılla beslenme (çinkoyu bağlayan fitat içermelerinden dolayı), vejetaryen olma, herhangi bir hastalık nedeniyle damar içi beslenmeye maruz kalma durumlarında görülür. Bununla birlikte inflamatuar barsak hastalığı’na (IBS) sahip olanlarda, barsak bypass geçirenlerde, kistik fibrozlarda ve yüksek alkol kullananlarda da çinko eksikliği ile karşılaşılabilir. 

Çinko eksikliği olan kişilerde kronik ve şiddetli ishal, bağışıklık sisteminde zayıflama, yara iyileşmelerinde gecikme, iştahsızlık, tat alma hissinde azalma, gece körlüğü, görmede bulanıklık gibi göz problemleri ile karşılaşılabilir. Ayrıca eksiklik yaşayan çocuklarda büyüme ve gelişmede yavaşlama, cinsel olgunlaşmada gecikme de görülebilir.

Çinko eksikliğinin giderilebilmesi için içerisinde çinko olan yiyecekler tüketmek ve çinko gıda takviyesi kullanmak önerilir. 

Çinko Eksikliği Nedir?

Çinko Zengini Besinler

Çinko yetersizliği ile karşılaşmamak için diyetimize dikkat etmemiz gerektiği ortada. Peki çinko hangi gıdalarda bulunur?

Çinko zengini gıdalar arasında en temel kaynaklar; kabuklu deniz ürünleri, balık ve ettir.  Bitkisel çinko kaynakları olarak da fındık ve baklagiller sayılabilir.  Çinkonun vücut tarafından tutulma ve kullanılma oranı çinko emilimini etkileyen bileşiklerin yokluğu ve kükürt içeren amino asitlerin varlığı nedeni ile et, yumurta ve deniz ürünlerinde en yüksektir. Tam tahıllı ürünler ve bitki proteinlerindeki yüksek fitat içeriği nedeni ile ise düşüktür. Fitatlar çinkoyu bağlayarak vücut tarafından kullanımını kısıtlarlar. Mayalama işlemindeki aktivite gıdadaki fitat seviyesini azalttığı için mayalı tam tahıllı ekmekler, mayasızlara göre daha fazla çinko içerir. 2

Ulusal Gıda Kompozisyon Veri tabanı ve Oregon Üniversitesi’ne göre her 100 gr besin için; bademde 3,47 gr, İzmir tulumunda 4,32 mg, fındıkta 2 mg, sütte 0,33 mg, ay çekirdeğinde 8,11 mg, pişmiş yengeçte 4,7 mg, midyede 2,97 mg, kaju fıstığında 4,8 mg, yulaf gevreğinde 3mg çinko bulunur.2

Çinko Zengini Besinler

Çinko Takviyesine Dair Öneriler

Çinko güçlü antioksidan etkinliğe sahip olması nedeniyle genel sağlığın desteklenmesi için belirli kürler halinde güvenle kullanılabilir. Çinkonun günlük tolere edilebilen maksimum miktarı yetişkinlerde 40 mg’a kadar çıkabilir. Türkiye’de Tarım Gıda Hayvancılık Bakanlığı’nın uygulamış olduğu limitlere göre ise çinkonun günlük kullanım miktarı 10-15 mg arasındadır.

Çinko minerali takviye olarak önerildiğinde farklı farklı formlara sahip olabilir. Bunlar arasında çinko asetat, çinko glukonat, çinko sitrat, çinko sülfat, çinko pikolinat sayılabilir. Tercih edilen ürünü kullanım önerisine uygun olarak 4-6 aylık kürler halinde kullanılması gerekir.

Saç dökülmesi, tırnak kırılması, cilt hastalıklarının tedavisine destek amaçlı kullanılan çinko takviyelerini kullanım önerisine uygun olacak şekilde belirtiler ortadan kalkana kadar kullanmak gerekir.

Genetik yatkınlık nedeni ile çinko eksikliği ve buna bağlı belirtiler var ise çinko takviyelerini hekiminizin uyun gördüğü kürler halinde kullanılması ve tekrar edilmesi önerilir.

C vitamini ve çinko özellikle bağışıklık desteği olarak muhteşem bir ikilidir. Her ikisinin de güçlü antioksidan özelliklere sahip olması yanı sıra, bağışıklık sisteminde farklı görevlere sahip olmaları nedeniyle sinerjik etkinlik (birbirlerinin etkinliğini artırma) gösterirler. Yapılan araştırmalarda, C vitamini çinko kombinasyonu kullanan bireylerin soğuk algınlığı belirtilerinde azalma sağladığı görülüyor.

Özellikle mikroorganizmalara (virüs, bakteri gibi) bağlı gelişen hastalıklarda hastalık belirtilerinin azaltılması, hastalık süresinin kısaltılmasında C vitamini ve çinko içeren takviyelerin kullanılması önerilmektedir. 

*Bu açıklamalar hekim tavsiyesi yerine geçmez. Takviye edici gıdalar herhangi bir hastalığı teşhis, tedavi, iyileştirme veya önleme amacı taşımamaktadır. Detaylı bilgi için sağlık profesyonellerine danışın
 

Kaynaklar:

  • Winterges E.S. et al. Immune-Enhancing Role of Vitamin C and Zinc and Effect on Clinical Conditions. Ann Nutr Metab 2006; 50:85–94.
  • Alıntılanma tarihi:  02.09.2020 https://lpi.oregonstate.edu/mic/minerals/zinc
  • Ogawa Y. et al. Zinc and Skin Disorders. Nutrients 2018,10, 199;
  • Almohanna HM. et al. The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review. Dermatol Ther (Heidelb); 2019;9:51–70
  • Farhang B. and Grondin . The Effect of Zinc Lozenge on Postoperative Sore Throat: A Prospective Randomized, Double-Blinded, Placebo-Controlled Study. Anesthesia & Analgesia;2018;126;1
  • Laudermilk M. et al. Vitamin C And Zinc Intakes Are Related To Bone Macro-Architectural Structure And Strength In Prepubescent Girls. Calcif Tissue Int. 2012 December ; 91(6): 430–439
  • Brandao-Neto J.The Essential Role of Zinc on Growth. Nutrition. Research;1995
  • Salgueiro MJ. et al. The Role of Zinc in the Growth and Development of Children. Nutrition 18:510 –519, 2002.
Çinko Takviyesine Dair Öneriler